Duik je mee

Lieve Kas 

Ik stelde vorige keer de vraag wat digitaal mediagebruik ons oplevert als we er – ondanks onze verwoede pogingen en voornemens – telkens opnieuw naar teruggrijpen. Dankzij de vergelijking met jouw zwemervaring kwam ik uit op bescherming. Jij voegde daar terecht aan toe: is die bescherming niet ook afscherming? Eerder dan iets op te leveren, vermijdt ze misschien vooral een negatieve ervaring, net zoals kleine Kas die zijn ogen dichtkneep, ook wanneer hij alweer boven water was. 

Maar die vermeende veiligheid lijkt je allesbehalve te bevredigen, en mij al evenmin. Wat me daarin treft, is hoe scheef die verhouding eigenlijk is. We beschermen onszelf tegen potentiële ongemakken, situaties die misschien nooit zouden plaatsvinden, maar ontnemen onszelf daarmee tegelijk de kans op verrassende ontmoetingen of verrijkingen van onze gedachtegang. 

Met jouw ideaalscenario wil je dat holle tijdverdrijf (terecht) een duidelijke halt toeroepen. Apps die mensen aansporen om contacten te leggen of algoritmes die rigiditeit in ons denken tegengaan, deden je al popelen van enthousiasme. En ook ik ervoer een fysieke sensatie bij het lezen van dat idee. Maar hoewel ik je behoefte aan “vol”, i.p.v. “hol” deel, bleef ik vooral achter met kippenvel.

Waar dat kippenvel bij mij vandaan komt, heeft te maken met de lineariteit van jouw oplossing, die voor mij lijkt te veronderstellen dat menselijk contact meetbaar en stuurbaar is, terwijl ik net geloof dat het menselijke gedrag complex en onvoorspelbaar is. Heerlijk treffend daarin vind ik deze uitspraak: “er is een verschil wanneer je tegen een steen schopt of tegen een hond: ze maken misschien dezelfde Newtoniaanse beweging, maar een levend wezen kan zich omdraaien en bijten” (dixit prof. M. Van Puyvelde).

- Wat begint als contact, verschuift ongemerkt naar prestatie. En ik vraag me af of we daarmee niet opnieuw in dezelfde val trappen... -

Ik heb dan ook mijn twijfels of een tekort aan verbinding eenvoudigweg kan worden opgevangen door er meer van te creëren en, sterker nog, op voorhand vorm wordt gegeven. 

Een app die ons aanzet tot contact, die ons misschien zelfs beloont wanneer we dat doen – het klinkt aantrekkelijk, maar roept bij mij ook vragen op. Wanneer is een ontmoeting geslaagd? Wanneer verdient ze punten? En belangrijker nog: wat gebeurt er met die ontmoeting wanneer ze gestuurd wordt door zo’n extern kader?

In zekere zin doet het me denken aan hoe sociale media ooit bedoeld waren als een manier om verbonden te blijven, maar hoe die verbinding al snel verweven raakte met zichtbaarheid, waardering en bevestiging. Wat begint als contact, verschuift ongemerkt naar prestatie. En ik vraag me af of we daarmee niet opnieuw in dezelfde val trappen: dat we iets wat per definitie persoonlijk en moeilijk te vatten is, proberen te herleiden tot iets meetbaars en stuurbaar. Terwijl net die onvoorspelbaarheid misschien is wat een ontmoeting betekenisvol maakt.

Maar los van de vraag hoe we digitaal mediagebruik dan wel vorm proberen te geven, blijft er voor mij nog een andere, meer prangende vraag over.

- Het probleem is misschien niet dat we te weinig betekenisvolle interactie hebben, maar dat we niet meer kunnen verdragen dat niet alles betekenisvol is. -

Ik heb het gevoel dat jouw alternatief vertrekt vanuit eenzelfde beweging die ons ook vandaag al kwelt met stijve spieren: het verlangen om méér te halen uit onze tijd, uit onze contacten, uit onszelf. Waar je het ene uiterste – het oppervlakkige, het vluchtige, het “holle” – terecht in vraag stelt, lijkt je oplossing zich aan de andere kant van datzelfde spectrum te situeren. Niet minder prikkels, maar betere. Niet minder invulling, maar rijkere.

En ergens voel ik daar opnieuw een vorm van overbelasting in. Alsof elk moment opnieuw betekenisvol moet zijn, alsof elk contact iets moet opleveren. Het probleem is misschien niet dat we te weinig betekenisvolle interactie hebben, maar dat we niet meer kunnen verdragen dat niet alles betekenisvol is. Terwijl ik me afvraag of we dat wel kunnen dragen, net op de momenten waarop we het meest naar ontlading snakken – wanneer ons hoofd al vol zit, wanneer de stilte ongemakkelijk aanvoelt.

Misschien is het alternatief dan niet zozeer te vinden in méér of beter, maar in minder. In het toelaten van leegte, ongerichtheid en imperfectie. Ik merk bij mezelf hoe moeilijk dat is – hoe snel ik naar mijn gsm grijp zodra verveling om de hoek komt loeren, klaar om me te overvallen. En toch geloof ik in de rijkdom van verveling. Ik kocht er zelfs ooit een boekje van op vakantie in Marseille: les trésors de l’ennui.

Daarom vraag ik me af of we het probleem niet opnieuw proberen op te lossen met dezelfde logica die het mee veroorzaakt: door te blijven optimaliseren, invullen en sturen. Terwijl het misschien net vraagt om iets anders. Iets eenvoudigers ook. Minder doen, in plaats van beter.

Lieve Kas, we hebben wat watertjes doorzwommen in deze briefwisseling, en we zaten niet altijd op dezelfde golf(lengte). Maar jouw (terechte) bezorgdheid en strijdvaardigheid hebben me wel aangespoord om even stil te staan. Ik duik dan ook graag met je mee, maar dan wel binnen de boeien van de zee. 

Mahault 

Mahault Peeters (2001). Vanuit haar achtergrond in de psychologie en haar werk rond ADHD-problematiek vertrekt ze bij wat er onder de oppervlakte speelt: hoe mensen denken, voelen en handelen in een complexe samenleving. Ze verdiept zich in onderwerpen als seksuele integriteit, lichamelijke autonomie, de psychologie van sociale media, naïeve hulpvaardigheid, duurzaamheid en de morele lading van gezondheid.

Haar perspectief wordt gevoed door studie en werk, maar ook door gesprekken met vrienden uit uiteenlopende domeinen en door een kritische lezing van het nieuws. Ze volgt al enkele jaren woord en stond tijdens verschillende toonmomenten op het podium, waar ze scherpe analyses combineert met een rustige, heldere vertelstijl.


Omslagbeeld door SASSAFRAS